Je leest in je contract dat een cao geldt, maar je weet niet wat dat voor je salaris, werktijden of verlof betekent. Een cao is een schriftelijke afspraak over arbeidsvoorwaarden voor een groep werknemers, al hangt het van de werkingssfeer en de binding van je werkgever af welke afspraken voor jou gelden.
Een cao vult je arbeidsvoorwaarden aan, maar geldt niet automatisch voor iedereen
- Cao staat voor collectieve arbeidsovereenkomst, met afspraken zoals loon, toeslagen, werktijden en verlof.
- Je lidmaatschap van een vakbond bepaalt op zichzelf niet of de cao voor jou geldt.
- Een algemeen verbindend verklaarde cao kan gelden voor werkgevers en werknemers binnen de hele bedrijfstak.
- Bij verschil met je contract controleer je eerst welke cao-bepaling geldt en of de cao ruimte laat voor afwijkingen.
Een cao legt arbeidsvoorwaarden voor een groep werknemers vast
Stel: je arbeidsovereenkomst noemt een salaris en een aantal vrije dagen, maar de cao bevat ook een salarisschaal en afspraken over toeslagen. Die collectieve afspraken vormen dan een extra laag boven op je individuele contract. De Rijksoverheid noemt onder meer loon, overwerk, werktijden, proeftijd, opzegtermijn en pensioen als mogelijke onderwerpen.
Een cao wordt afgesproken door werkgevers of werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties, meestal vakbonden. Er zijn bedrijfstak-cao’s, voor een sector, en ondernemings-cao’s, voor één bedrijf. Ik vind het nuttig om een cao te zien als de gezamenlijke ondergrens van je arbeidsvoorwaarden, maar de precieze tekst bepaalt wat je eraan hebt.
Je hoeft geen vakbondslid te zijn om onder een cao te vallen
Geen vakbondslid zijn betekent niet automatisch dat je buiten de cao valt. Als je werkgever partij is bij de cao, of is aangesloten bij een werkgeversorganisatie die de cao sloot, kan de cao op de werknemers van die werkgever van toepassing zijn. Ook kan de minister bepalingen van een bedrijfstak-cao algemeen verbindend verklaren, vaak afgekort tot AVV. Dan gelden die bepalingen ook voor werkgevers binnen de omschreven bedrijfstak die de cao niet zelf afsloten.
De naam van je functie vertelt dus niet altijd welke cao geldt. De werkingssfeer in de cao beschrijft voor welke ondernemingen en werknemers de afspraken zijn bedoeld; vaak spelen de activiteiten van de werkgever daarbij een rol. De Sociaal-Economische Raad legt uit dat een AVV de cao kan uitbreiden naar werkgevers en werknemers in de betreffende bedrijfstak.Controleer eerst de werkingssfeer, daarna pas je contract
Staat er in je contract geen cao genoemd, dan is daarmee nog niet bewezen dat er geen cao geldt. Begin bij de cao-vermelding in je schriftelijke arbeidsinformatie en zoek daarna in de cao zelf naar de werkingssfeer. Je werkgever moet je schriftelijk informeren over de cao die van toepassing is, als dat zo is.
| Situatie | Wat het kan betekenen | Wat je kunt doen |
|---|---|---|
| Je contract noemt een cao | De cao kan via je overeenkomst van toepassing zijn. | Zoek de genoemde cao op en lees de werkingssfeer en relevante arbeidsvoorwaarde. |
| Je contract noemt geen cao, maar je werkgever valt mogelijk onder een bedrijfstak-cao | De cao kan toch gelden, bijvoorbeeld door een AVV. | Vergelijk de bedrijfsactiviteiten met de werkingssfeer en controleer de AVV-periode. |
| Je contract wijkt af van een cao-bepaling | De afwijking kan ongeldig zijn, maar dat hangt mede af van het soort bepaling en de cao-tekst. | Leg de cao-bepaling naast je contract en vraag de werkgever om een schriftelijke toelichting. |
| Je werkgever zegt dat de cao niet geldt | Er kan discussie zijn over de werkingssfeer of de binding aan de cao. | Vraag de cao-partij om uitleg; schakel zo nodig vakbond, Juridisch Loket of juridisch adviseur in. |
Een cao kan een minimum-cao zijn, waarbij gunstigere afspraken soms zijn toegestaan, of een standaard-cao, waarin afwijkingen doorgaans niet mogen. De cao zelf hoort aan te geven welk type geldt. Ook wettelijke minimumregels blijven gelden: een cao mag bijvoorbeeld niet onder het wettelijk minimumloon uitkomen.
Bij een lager loon of een andere uitleg helpt een vaste aanpak
Zie je op je loonstrook een lager bedrag dan je op basis van de cao verwacht? Vergelijk dan eerst de juiste functiegroep, salarisschaal en trede. Een verschil kan bijvoorbeeld ontstaan doordat je functie anders is ingedeeld dan je verwacht, of doordat je een toeslag voor een andere periode bekijkt. Dat zijn controlepunten, geen bewijs dat de cao niet wordt nageleefd.
- Zoek de exacte bepaling op en noteer de versie en geldigheidsperiode van de cao.
- Leg bewijsstukken naast elkaar, zoals je contract, loonstroken, urenregistratie en functie-indeling.
- Vraag je werkgever schriftelijk hoe de bepaling op jouw situatie is toegepast.
- Kom je er samen niet uit? Vraag de cao-partij om uitleg. Afhankelijk van de cao kan er ook een geschillencommissie zijn.
- Blijft het verschil bestaan? Vraag advies aan een vakbond, het Juridisch Loket, een advocaat of je rechtsbijstandverzekeraar.
De Rijksoverheid adviseert eerst met de werkgever naar een oplossing te zoeken; bij een verschil over de uitleg kunnen cao-partijen toelichting geven. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid beslist niet over een individueel cao-geschil.
Een cao geeft houvast, zolang je weet welke tekst geldt
De praktische vraag is dus niet alleen of er een cao bestaat, maar of jouw werkgever en jouw werkzaamheden binnen de werkingssfeer vallen en hoe de cao-afspraak zich verhoudt tot je contract. Begin bij die twee punten voordat je een afwijking als fout of als toegestaan beschouwt.
Deze uitleg is algemene informatie en vervangt geen juridisch advies. Vraag bij een loon- of arbeidsvoorwaardengeschil advies aan een vakbond, het Juridisch Loket of een arbeidsrechtjurist voordat je een formele stap zet.